چرا قیمت استیل در ایران هنوز تحت فشار صعودی است؟
افتوخیز دلار، کمبود کالا و تحریمهای جدید؛ بازار ورق استیل در نقطهای متفاوت از بازار جهانی
بازار جهانی استیل ضدزنگ و نیکل در روزهای اخیر همچنان در شرایطی نوسانی قرار دارد؛ اما شرایط بازار ایران داستان متفاوتی دارد. در حالی که قیمت برخی محصولات استیل در بازارهای آسیایی در محدودهای نسبتاً باثبات حرکت میکند، افت ارزش ریال، دشواری تأمین کالا، محدودیت واردات و افزایش ریسک مبادلات تجاری باعث شده قیمت داخلی ورق و کویل استیل الزاماً تابع مستقیم قیمت جهانی نباشد.
به همین دلیل، برای بررسی بازار استیل ایران نمیتوان تنها به نمودار نیکل یا قیمت 304 در چین نگاه کرد. در شرایط فعلی، هزینه جایگزینی کالا در ایران اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است.
بازار جهانی استیل؛ نوسان ادامه دارد
در بازار جهانی، قیمت استیل ضدزنگ همچنان تحت تأثیر چند نیروی متضاد قرار دارد.
از یک طرف، محدودیت تولید سنگ نیکل در اندونزی و سیاستهای این کشور برای کنترل عرضه، از قیمت نیکل حمایت میکند. از طرف دیگر، موجودی بالای انبارهای بورسی و تقاضای نهچندان قدرتمند چین مانع از شکلگیری یک روند صعودی قدرتمند شده است.
در بازار چین نیز قیمت 304/2B در محدوده نسبتاً فشردهای قرار گرفته و افزایش خرید پیش از تعطیلات، بخشی از تقاضای کوتاهمدت را تقویت کرده است. با این حال، هنوز مشخص نیست این افزایش خرید به معنی رشد مصرف نهایی باشد یا صرفاً ناشی از تکمیل موجودی انبارها پیش از تعطیلات.
بنابراین در بازار جهانی، فعلاً باید از یک بازار نوسانی و فاقد روند یکطرفه قدرتمند صحبت کرد.
اما این تصویر را نمیتوان مستقیماً به بازار ایران تعمیم داد.
بازار ایران؛ داستان از اینجا تغییر میکند
در ایران، قیمت استیل فقط تابع قیمت جهانی نیست.
سه متغیر مهم همزمان روی بازار اثر میگذارند:
نرخ ارز + امکان تأمین کالا + هزینه جایگزینی موجودی
این سه عامل میتوانند حتی در شرایطی که قیمت جهانی کاهش پیدا میکند، باعث افزایش قیمت داخلی شوند.
گزارش اخیر SMM درباره بازار فولاد ایران نیز دقیقاً همین موضوع را تأیید میکند. بر اساس این گزارش، قیمت داخلی HRC ایران در اوایل سپتامبر به حدود 537 تا 589 دلار به ازای هر تن درب کارخانه رسیده بود؛ در حالی که عامل اصلی افزایش قیمت، افت 15 درصدی ارزش ریال طی دو هفته و افزایش هزینه جایگزینی عنوان شده بود، نه افزایش متناسب تقاضای واقعی.
این نکته برای بازار ورق استیل اهمیت زیادی دارد.
یعنی:
افزایش قیمت داخلی لزوماً به معنی افزایش قیمت جهانی نیست؛ گاهی قیمت فقط به دلیل افزایش هزینه جایگزینی کالا بالا میرود.
دلار؛ مهمتر از قیمت جهانی برای خریدار ایرانی
وقتی یک واردکننده یا توزیعکننده قصد دارد موجودی خود را دوباره تأمین کند، قیمت کالایی که ماه گذشته خریداری کرده اهمیت کمتری از هزینه خرید محموله بعدی دارد.
فرض کنیم قیمت جهانی ورق استیل تغییر چندانی نکرده باشد، اما نرخ ارز در ایران افزایش پیدا کند.
در این شرایط واردکننده برای خرید محموله جدید باید ریال بیشتری پرداخت کند.
بنابراین حتی اگر:
قیمت جهانی استیل = ثابت
باشد، ممکن است:
قیمت ورق استیل در ایران = افزایشی
شود.
همین موضوع باعث میشود مقایسه مستقیم قیمت ورق استیل ایران با قیمت چین یا LME گاهی گمراهکننده باشد.
مشکل دوم؛ کالا به اندازه کافی در دسترس نیست
یکی از مهمترین تفاوتهای شرایط فعلی بازار ایران با یک بازار عادی، مشکل تأمین کالا است.
گزارشهای اخیر از بازار ایران نشان میدهند موجودی مواد اولیه بسیاری از واحدهای صنعتی در حال کاهش است. طبق بررسی اتاق بازرگانی ایران، شاخص موجودی مواد اولیه تولیدکنندگان در ماه اوت به 39.3 رسیده؛ در حالی که این رقم در ماه قبل حدود 44.5 بوده است.
شاخص PMI کل اقتصاد نیز به 46.9 رسیده که زیر مرز 50 و نشاندهنده انقباض فعالیت اقتصادی است.
این یعنی بازار با یک تناقض روبهرو است:
تقاضای واقعی ضعیف است، اما تأمین کالا نیز دشوار شده است.
در چنین بازاری کاهش تقاضا لزوماً به کاهش قیمت منجر نمیشود؛ زیرا فروشنده ممکن است بداند که جایگزین کردن کالای فروختهشده دشوار و گران است.
تحریمهای جدید آمریکا چه اثری بر بازار استیل دارند؟
یکی دیگر از متغیرهای مهم هفتههای اخیر، تشدید فشار تحریمی آمریکا علیه ایران است.
وزارت خزانهداری آمریکا در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ مجموعه جدیدی از تحریمها را علیه اشخاص و شبکههای مرتبط با ایران اعمال کرد و همزمان برخی مجوزهای قبلی مرتبط با معاملات ایران را نیز تعلیق یا محدود کرد.
اگرچه بخش مهمی از این تحریمهای جدید مستقیماً مربوط به صنعت استیل نیست، اما اثر آن میتواند از مسیرهای دیگری به بازار فولاد و استیل منتقل شود:
- دشوارتر شدن انتقال پول
- افزایش ریسک همکاری بانکها و واسطههای خارجی
- پیچیدهتر شدن حملونقل و بیمه
- افزایش هزینه واسطهها
- طولانیتر شدن فرآیند تأمین
- افزایش ریسک ترخیص کالا
- کاهش تمایل برخی فروشندگان خارجی به معامله با طرف ایرانی
در نتیجه، حتی بدون افزایش قیمت جهانی ورق استیل، هزینه تأمین کالا برای بازار ایران میتواند افزایش پیدا کند.
تأمین کالا؛ مسئله اصلی بازار استیل ایران
گزارش SMM در هفته گذشته نیز نشان میدهد مشکلات تأمین فقط به واردات محصول نهایی محدود نیست.
محدودیت واردات برخی مواد و تجهیزات مورد نیاز کارخانهها، از جمله الکترودها و مواد نسوز، همراه با سهمیهبندی برق باعث شده نرخ بهرهبرداری برخی واحدهای فولادی تحت فشار قرار گیرد.
در همین گزارش، قیمت صادراتی بیلت ایران در محدوده 405 تا 410 دلار/تن FOB و اسلب حدود 410 تا 415 دلار/تن FOB گزارش شده است.
یعنی حتی در شرایطی که بازار صادراتی ایران تحت فشار قرار دارد، مشکل اصلی بازار داخلی الزاماً «نبود تقاضا» نیست؛ بلکه ترکیبی از ارز، تأمین، تولید و لجستیک است.
چرا ممکن است ورق استیل در ایران گران شود، حتی اگر نیکل ارزان شود؟
این سؤال برای خریداران بسیار مهم است.
قیمت ورق استیل 304 را میتوان بهصورت ساده تابعی از چند متغیر دانست:
قیمت نیکل + هزینه تولید + قیمت جهانی استیل + نرخ ارز + حملونقل + ریسک تأمین + موجودی داخلی
بنابراین اگر قیمت نیکل مثلاً کاهش پیدا کند، اما همزمان:
- نرخ ارز بالا برود؛
- موجودی ورق در بازار کم شود؛
- واردات دشوارتر شود؛
- هزینه حمل افزایش پیدا کند؛
- فروشنده نتواند موجودی خود را سریع جایگزین کند؛
کاهش نیکل الزاماً به کاهش قیمت ورق در ایران منجر نمیشود.
به زبان ساده:
بازار ایران در حال حاضر بیشتر از «قیمت جهانی»، تحت تأثیر «هزینه جایگزینی» قرار دارد.
کمبود بعضی ضخامتها میتواند قیمت را بیشتر تحت فشار قرار دهد
یک نکته مهم دیگر، تفاوت بین قیمت اسمی بازار و قیمت کالای قابل تحویل است.
ممکن است روی کاغذ قیمت 304/2B در بازار جهانی ثابت باشد؛ اما اگر یک ضخامت یا عرض مشخص در بازار ایران موجود نباشد، قیمت واقعی معامله میتواند بالاتر باشد.
برای مثال، شرایط بازار برای:
- ورق 304
- کویل 304/2B
- ضخامتهای خاص
- عرضهای خاص
- ورقهای وارداتی با سطح و کیفیت مشخص
- 316L
ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
در چنین شرایطی، موجودی واقعی انبارها از قیمت تابلویی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یک نکته مهم برای خریداران: «قیمت جهانی» را با «قیمت ایران» اشتباه نگیریم
اگر امروز قیمت جهانی نیکل یا استیل کاهش پیدا کند، نباید بلافاصله انتظار داشت فروشنده ایرانی همان میزان کاهش را روی قیمت ورق اعمال کند.
فروشنده باید کالای فروختهشده را جایگزین کند.
اگر قیمت خرید محموله بعدی به دلیل افزایش نرخ ارز، محدودیت واردات یا افزایش هزینه حمل بالاتر باشد، کاهش قیمت فروش میتواند به معنی فروش زیر قیمت جایگزینی باشد.
به همین دلیل در شرایط فعلی، قیمت جایگزینی یکی از مهمترین شاخصهای بازار است.
بازار جهانی چه سیگنالی به ایران میدهد؟
در حال حاضر بازار جهانی یک سیگنال یکدست صعودی ارسال نمیکند.
نیکل همچنان تحت تأثیر سیاست عرضه اندونزی است، اما موجودی بالا مانع از جهش شدید قیمت شده است.
بازار 304 چین نیز بیشتر در محدوده نوسانی قرار دارد.
بنابراین افزایش قیمت استیل در ایران را نمیتوان صرفاً به رشد بازار جهانی نسبت داد.
عامل اصلی داخلیتر است:
کاهش ارزش پول ملی + افزایش هزینه جایگزینی + کاهش دسترسی به کالا
و این سه عامل میتوانند حتی در بازار جهانی نزولی نیز قیمت داخلی را بالا نگه دارند.
چشمانداز کوتاهمدت بازار ایران
در کوتاهمدت، بازار ایران احتمالاً بیشتر از بازار جهانی به نرخ ارز و وضعیت تأمین واکنش نشان خواهد داد.
اگر نرخ ارز تثبیت شود و مسیر تأمین کالا روانتر شود، حتی در صورت ثابت ماندن قیمت جهانی، امکان آرامتر شدن بازار داخلی وجود دارد.
اما اگر محدودیت تأمین ادامه پیدا کند و نرخ ارز دوباره تحت فشار قرار بگیرد، قیمت ورق استیل ممکن است بدون نیاز به رشد قیمت جهانی نیکل، افزایش پیدا کند.
بهخصوص در کالاهایی که موجودی بازار آنها پایین است، ریسک افزایش قیمت از ریسک کاهش قیمت بیشتر میشود.
جمعبندی
بازار جهانی استیل ضدزنگ در شرایط فعلی نوسانی است و نیکل نیز هنوز با فشار موجودی بالا روبهروست.
اما بازار ایران شرایط متفاوتی دارد.
در داخل کشور، نرخ ارز، کاهش موجودی برخی محصولات، دشواری واردات، محدودیت دسترسی به مواد اولیه و تجهیزات و افزایش ریسک ناشی از تحریمهای جدید باعث شده قیمتگذاری استیل بیش از گذشته به هزینه تأمین محموله بعدی وابسته باشد.
بنابراین ممکن است:
قیمت جهانی استیل ↓
اما همزمان:
هزینه تأمین در ایران ↑
و در نهایت:
قیمت ورق استیل در بازار ایران همچنان ↑ بماند.
این تفاوت، مهمترین نکتهای است که خریداران و مصرفکنندگان استیل در شرایط فعلی باید در نظر بگیرند.
برای بازار ایران، فعلاً سه شاخص باید بهصورت همزمان دنبال شود: نرخ ارز، موجودی واقعی ورق و کویل در بازار و هزینه جایگزینی کالا. قیمت جهانی نیکل و استیل همچنان مهم است، اما در شرایط فعلی بهتنهایی تعیینکننده قیمت نهایی در ایران نیست.
منابع: SMM، وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC)، اتاق بازرگانی ایران و گزارشهای بازار بینالمللی.
